الفصل الثّالث : في الأسبابِ المُمَرِّضَةِ فصل سوم : در بيان امور بيمارىزا و تَنقَسِمُ إلى ثَلاثَةِ أقسامٍ : بادِيَةٍ ، و سابِقَةٍ ، و واصِلَةٍ . امور بيمارىزا را بر سه قسم كرده به بادى ( عوامل برتنى ) ، و سابق و و اصل ( عوامل درتنى ) نام كرده‌اند . « 1 » فَالبادِيَةُ هي الّتى لا تَكُونُ خِلطيّاً ولا مِزاجيّاً ولا تَركيبيّاً ، بَل تَكُونُ « 2 » أمراً من الأُمُورِ الخارِجيَّةِ « 3 » ( مِثلُ الهَواءِ عامل برتنى به عوامل محيطى ( مانند هواى گرم ) و عوامل نفسانى ( مانند خشم ) اطلاق مىشود ، « 4 » نه عوامل

--> ( 1 ) . در ترجمه بادى و و اصل و سابق ، با توجه به بار معنايى حروف « بر » و « در » ، از تخفيف دو واژه « درون‌تنى » و « برون‌تنى » ، كه صاحب ذخيره آنها را به عنوان معادل به كار برده بود ، واژه‌هاى « برتنى » و « درتنى » را ساختيم . ( 2 ) . ب : يكون . ( 3 ) . الف و ب : الخارجة . ( 4 ) . مفرح القلوب ، با اندكى تصرف : « سبب از دو حال بيرون نيست ؛ يكي آن كه بدني نباشد و آن را بادي گويند و شك نيست كه نفس غير بدن است . . . از اين رو ، امور خارجي و امور نفساني را بادي گويند . دوم بدني باشد و بدني بالاستقراء منحصر است در خلطي و مزاجي و تركيبي » .